„Bieżeństwo 1915. Historie dzieci z Narewki” – spektakl teatralny
Nagranie premierowego spektaklu
Wystawa fotograficzna „Bieżeństwo 1915. Zapomniane uchodźstwo”
Wiosna 2026 upłynęła nam pod znakiem spotkań z publicznością. Spektakl „Bieżeństwo 1915. Historie dzieci z Narewki” wyruszył w tournée, podczas którego młodzi aktorzy opowiadali historię jednego z najbardziej przemilczanych doświadczeń mieszkańców Podlasia i ziem wschodnich. Od premiery w grudniu 2025 roku do finałowego pokazu 18 czerwca około 700 widzów w Narewce, Sejnach, Bielsku Podlaskim, Warszawie, Białymstoku i Hajnówce usłyszało historię bieżeńców – dzieci z Narewki. Każdy pokaz utwierdzał nas w przekonaniu, że opowieść o bieżeństwie wciąż jest potrzebna – nie tylko jako lekcja historii, ale także jako opowieść o pamięci, utracie domu, tułaczce i nadziei.
Praca nad spektaklem rozpoczęła się wiosną ubiegłego roku od warsztatów pamięci i warsztatów reporterskich prowadzonych przez Anetę Prymakę-Oniszk. Zanim młodzi aktorzy stanęli na scenie, poznawali historię bieżeństwa, pracowali ze źródłami, słuchali świadectw i próbowali zrozumieć doświadczenia ludzi, którzy ponad sto lat temu musieli opuścić swoje domy.
Kolejnym etapem były próby z Joanną Troc, która od początku podkreślała, że tej historii nie da się opowiedzieć bez empatii, zaangażowania i rzetelnej wiedzy. Praca nad spektaklem stała się więc również lekcją pamięci, wrażliwości i odpowiedzialności za opowiadaną historię. Ważną rolę odegrała także praca muzyczna pod kierunkiem Bartosza Wasiluka, który poprzez wspólny śpiew i zabawę budował zaufanie, rozwijał muzyczną wrażliwość dzieci i tworzył atmosferę współpracy.
Sejny i Bielsk Podlaski
Tournée rozpoczęło się 21 kwietnia w Sejnach. Po spektaklu odwiedziliśmy Krasnogrudę i Międzynarodowe Centrum Dialogu „Pogranicze” – miejsce budujące mosty między pamięcią, historią i współczesnością. 19 maja zagraliśmy dwa spektakle w Bielsku Podlaskim. Oba spotkały się z bardzo ciepłym przyjęciem, a rozmowy po przedstawieniach pokazały, jak bardzo temat bieżeństwa nadal porusza kolejne pokolenia.
Warszawa
14 czerwca wystąpiliśmy w Warszawie, w parafii prawosławnej św. Jana Klimaka na Woli. Na widowni zasiedli także potomkowie bieżeńców – strażnicy rodzinnych historii i pamięci o wydarzeniach 1915 roku. Młodzi aktorzy zostali przyjęci z ogromną życzliwością, a owacje na stojąco i słowa publiczności na długo pozostaną w naszej pamięci.
Białystok
Kolejnym przystankiem był Białystok, gdzie spektakl również spotkał się z bardzo dobrym odbiorem. Szczególnie zapadła nam w pamięć jedna z recenzji: „Świetny spektakl. Pięknie zagrany przez dzieci. Ciekawy wizualnie, muzycznie i tematycznie. Zaskoczył mnie bogactwem przekazu. a historia jest ważna i przemilczana”.
Hajnówka
Ostatni spektakl zagraliśmy 18 czerwca w Hajnówce. Były łzy, wspomnienia, podziękowania, upominki i wiele wzruszających słów.Młodzi aktorzy otrzymali od Tropinki egzemplarze książki Anety Prymaki „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy” z osobistymi dedykacjami autorki oraz opiekunów projektu. Szczególnie poruszające były podziękowania młodzieży za wspólnie spędzony rok. Zapadły nam w pamięć słowa jednej z uczestniczek, która opowiadała, jak początkowy sceptycyzm ustąpił miejsca fascynacji teatrem, poczuciu współodpowiedzialności za spektakl i wdzięczności za zaufanie, którym obdarzyła ją reżyserka.
W ciągu tego roku powstała twórcza wspólnota. Były burze mózgów, wspólne podróże, próby, śpiewanie, rozmowy, trema przed występami i radość po nich. Było przełamywanie nieśmiałości, budowanie przyjaźni, sprawdzanie własnych możliwości i przekonywanie się, że razem można zrobić rzeczy, które na początku wydają się niemożliwe.
Choć nasz wspólny projekt dobiegł końca, mamy poczucie, że jego najważniejsza część będzie trwała dalej – w pamięci widzów i uczestników.
Dziękujemy wszystkim, dzięki którym spektakl „Bieżeństwo 1915. Historie dzieci z Narewki” mógł powstać i wyruszyć w drogę.
Przede wszystkim dziękujemy młodzieży z Narewki i okolic – za zapał, odwagę, talent i gotowość do opowiadania tej trudnej historii. Życzymy Wam kolejnych przygód, odkryć i dużo twórczej energii!
Aneta Prymaka-Oniszk, Joanna Troc i Bartosz Wasiluk – przyjmijcie podziękowania za serce, kreatywność i prowadzenie młodych aktorów przez cały proces twórczy. Wspólpraca z Wami była czystą przyjemnością!
Szkoła Podstawowa w Narewce – dziękujemy za życzliwość, współpracę i wsparcie od pierwszych dni projektu!
Serdeczne podziękowania kierujemy do Katarzyny Czurak za opiekę nad uczniami, pomoc w zdobywaniu funduszy i organizacji wyjazdów. Kasi i Urszuli Bajko dziękujemy za opiekę nad młodzieżą podczas tournée oraz nieocenione wsparcie na każdym etapie podróży. Pokazałyście, jak wiele może zdziałać wolontariacka energia, życzliwość i gotowość do działania.
Dziękujemy wszystkim naszym partnerom i darczyńcom: Gminie Narewka, Urzędowi Marszałkowskiemu Województwa Podlaskiego, oraz jak zwykle niezawodnym Fundacji Nienieodpowiedzialni, Centrum Humanistyki Środowiskowej Uniwersytetu Warszawskiego (Environmental Humanities Center) i Centrum Kultury Białoruskiej w Białymstoku/Цэнтр беларускай культуры.
Uwierzyli w nas również: Dwór Bartnika z Narewki, Fundacja Arhelan, Rada Rodziców przy Szkole Podstawowej w Narewce, Stowarzyszenie Bractwo Prawosławne św. św. Cyryla i Metodego, II Liceum Ogólnokształcącemu z Dodatkową Nauką Języka Białoruskiego w Hajnówce, II Liceum Ogólnokształcące z BKN w Bielsku Podlaskim, Szkoła Podstawowa w Czyżach, Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych Sp z oo w Hajnówce, oraz osoby prywatne: Stefan i Magdalena Bedkowscy,Małgorzata Sajkiewicz-Kręt, Anna Czerewacka.
Dziękujemy również partnerom, którzy gościli nas podczas tournée: Fundacja Pogranicze w Sejnach, która jako pierwsza zaprosiła nas na swoją scenę i przyjęła z niezwykłą serdecznością. Małgorzata Sporek-Czyżewska, Krzysztof Czyżewski– jesteście dla nas źródłem nieustającej inspiracji. Dziękujemy także Bielskiemu Domowi Kultury, Parafiii Prawosławnej św. Jana Klimaka na Woli w Warszawie, Stowarzyszenie Wierni Tradycji Pokoleń, Uniwersyteckiemu Centrum Kultury i Nauki w Białymstoku oraz Hajnowskiemu Domowi Kultury.
Nie zapominajmy też o wolontariuszach Tropinki – to oni wpadli na ten szalony pomysł i pozyskali fundusze na spektakl i trasę objazdową – sprawcami zamieszania byli: Katarzyna Leszczyńska, Michał Wasiluk, Paulina Wasiluk.
Cieszymy się, że TV Podlasie objęła trasę patronatem medialnym.
Dzięki Wam ta historia mogła wybrzmieć w tak wielu miejscach i dotrzeć do tak wielu ludzi.
Dziękujemy!
fot. Paulina Wasiluk, Mariola German
Sejny:
Bielsk Podlaski:
Warszawa:
Białystok:
Hajnówka:
