„Zatrzymać ulotne. Wokół Bieżeństwa” – pod takim tytułem odbył się w 2025 roku w Siemianówce i Hajnówce cykl warsztatów pracy twórczej z pamięcią, prowadzonych przez reporterkę i pisarkę Anetę Prymaka-Oniszk.
Pamięć ludzka, nawet gdy dotyczy ważnych wydarzeń, jest ulotna. Jeśli nie zostanie utrwalona – znika, zostawiając nas z żalem, że przecież babcia opowiadała, ale jej zabrakło i nikt nie może sobie nic przypomnieć. Zrywa się tradycyjny ustny sposób przekazu; kolejne pokolenia nie słyszą snutych w domu dziadków opowieści, a bez tego pieśni, obrzędy, uroczystości stają się niezrozumiałe.
Aby to ulotne dziedzictwo zachować i móc przekazać kolejnym pokoleniom, zorganizowaliśmy warsztaty poświęcone pracy nad własną i zbiorową pamięcią. Przewodniczką po zakamarkach pamięci i technikach pracy z nią była Aneta Prymaka-Oniszk – autorka ważnych książek opisujących dwudziestowieczne losy białoruskiej i prawosławnej społeczności w Polsce, współautorka naszej wystawy poświęconej Bieżeństwu w Narewce.
Zaczęliśmy od pamięci dotyczącej Bieżeństwa 1915 roku – jednego z kluczowych wydarzeń w podlaskiej historii, ale zajęliśmy się też innymi ważnymi dla uczestników i okolicy historiami. Uczestnicy warsztatów wydobywali z rodzinnej pamięci wspomnienia dotyczące Bieżeństwa i ważnych lokalnie wydarzeń, „czytali” je ze zdjęć, rodzinnych pamiątek i okolicznej przestrzeni. Umieszczali rodzinny przekaz w szerszych kontekstach, uczyli się przy tym weryfikować informacje zawarte w słyszanych opowieści, poznawali zasady pracy z archiwaliami. Zastanawialiśmy się, co możemy wyczytać ze starych zdjęć, nawet jeśli nikogo nie umiemy na nich rozpoznać? Jak zachowane przedmioty mogą pomóc w snuciu opowieści? Od czego zacząć pisanie? I jak cenne bywają sąsiedzkie pogawędki?
Bardzo ważną częścią warsztatów okazała się wzajemna wymiana – zarówno informacji zawartych w ustnych historiach, jak i wiedzy o zawartości archiwów parafialnych oraz innych zbiorów. Wspólna praca dostarczała też inspiracji do dalszych poszukiwań. Rezultatem warsztatów są powstające wciąż teksty utrwalające ulotną opowieść o lokalnej historii.
Warsztaty zorganizowało Stowarzyszenie Tropinka we współpracy z Centrum Kultury Białoruskiej, Centrum Humanistyki Środowiskowej UW oraz z GOK Narewka i Miejską Biblioteką Publiczną w Hajnówce.
