Cykl „Czytanie Puszczy – filmy o ludziach i Puszczy Białowieskiej” wyreżyserowała Beata Hyży-Czołpińska na zlecenie TVP S.A. Oddział w Białymstoku. Nie są to filmy przyrodnicze, chociaż ich tematem jest Puszcza Białowieska. Przedstawiają ją jako intrygujące zjawisko o wielu wymiarach i aspektach, mające ogromny wpływ na życie bohaterów cyklu. Są nimi ludzie nieprzeciętni, z różnym bagażem życiowych doświadczeń, którzy wiążą się z tym miejscem na zawsze. Dlaczego jest ono dla nich tak ważne, jak je „czytają” i jakie są konsekwencje ich wyborów – na te pytania próbuje odpowiedzieć każdy odcinek cyklu.
Jako że od dawna kibicujemy Beacie w pracach nad puszczańskim cyklem uznaliśmy, że wspólne oglądanie tych filmów, połączone z rozmową z ich bohaterami i bohaterkami i z reżyserka, będzie świetną okazją do spotkań „ludzi Puszczy“, do rozmów o pracy reżyserki, o tym, co nie weszło do filmów, o tym, „co było dalej“… Być może podczas tych spotkań narodzą się też pomysły na kolejne odcinki 🙂
Relację ze spotkań w roku 2026 można przeczytać tutaj.
Spotkanie pierwsze – 13 września 2025
Bohaterką pierwszego filmu, Alfabet pradawnego lasu, jest Agnieszka Jakoniuk, nazywana przez przyjaciół „Jagunią od magii” – psycholożka psychotroniczna, dla której Puszcza to świat duchowy i magiczny. Od dzieciństwa fascynowały ją tematy nieoczywiste, wymykające się jednoznacznym definicjom i wciąż pozostające w obszarze pytań bardziej niż odpowiedzi. Jest przewodniczką i popularyzatorką wiedzy o Puszczy Białowieskiej. W swoich opowieściach łączy wiedzę o przyrodzie, historii i lokalnej kulturze z refleksją nad duchowym wymiarem relacji człowieka z naturą. Dla Agnieszki Puszcza to nie tylko wyjątkowy ekosystem, ale także przestrzeń pamięci, znaczeń i osobistych doświadczeń. Jej spotkania i wędrówki zachęcają do uważnego patrzenia, słuchania i odkrywania ukrytych sensów w krajobrazie pradawnego lasu.
Drugi film, Żubry za płotem, to opowieść o Adamie Wajraku – dziennikarzu, działaczu na rzecz ochrony przyrody oraz autorze książek i artykułów popularyzujących wiedzę o świecie natury. Od lat mieszka w Teremiskach, skąd z pasją opisuje życie dzikiej przyrody i angażuje się w jej ochronę. Jego twórczość przybliża szerokiej publiczności świat zwierząt oraz znaczenie zachowania unikatowego dziedzictwa Puszczy Białowieskiej. W swoich opowieściach nieustannie wraca zarówno do Puszczy Białowieskiej, jak i do Arktyki.
Wieczór, moderowany przez Anetę Prymakę-Oniszk, autorkę cenionych książek poświęconych trudnym tematom związanym z historią Podlasia, obfitował w puszczańskie opowieści, wspomnienia i anegdoty. Był czas na rozmowę o tematach trudnych i bolesnych – z okresu walki o Puszczę oraz tragedii uchodźczej na granicy białoruskiej – ale także na uśmiech, pasję i energię, które udzielały się wszystkim uczestnikom. Przede wszystkim jednak był to wieczór opowieści o Puszczy.
Spotkanie drugie – 11 października 2025
Bohaterami drugiego spotkania byli puszczańscy przewodnicy i edukatorzy: Dziad Borowy i Leśna Opiekunka, (Spełnione marzenie), a także Grzegorz Stopa – zaangażowany w ochronę Puszczy przyrodnik i leśny edukator, nauczyciel biologii w warszawskim liceum oraz przewodnik po dzikiej Warszawie (Pan od przyrody). Moderatorką spotkania była nauczycielka z Narewki, Larysa Niedźwiedź, również należąca do uwiedzionych przez Puszczę.
Tomasz Onikijuk, nazywany „Dziadem Borowym”, jest operatorem filmowym i przewodnikiem związanym z Puszczą Białowieską. W swojej pracy łączy wrażliwość filmowca z głęboką znajomością lasu, jego rytmu i atmosfery, dzięki czemu potrafi uchwycić zarówno obraz, jak i ducha miejsca. Jako przewodnik prowadzi przez Puszczę w sposób uważny i zakorzeniony w doświadczeniu. Zamiast klasycznego oprowadzania tworzy spotkanie z lasem – spokojne, pełne obserwacji i otwartości na to, co w Puszczy najcichsze i najtrudniejsze do uchwycenia.
Katarzyna Wertejuk, znana w sieci jako „Leśna Opiekunka”, to licencjonowana przewodniczka po Białowieskim Parku Narodowym, edukatorka ekologiczna i fotografka dzikiej przyrody. Porzuciła życie w Warszawie, by zamieszkać w sercu Podlasia i poświęcić się pracy na rzecz ochrony i popularyzacji Puszczy Białowieskiej. Prowadzi autorskie mikrowyprawy i warsztaty terenowe, ucząc uważnego i bezpiecznego obcowania z naturą. Ważnym elementem jej działalności jest również bezinwazyjny monitoring fauny – za pomocą fotopułapek dokumentuje życie żubrów, rysi i wilków, przybliżając ten dziki świat szerokiej publiczności.
Grzegorz Stopa jest przyrodnikiem, leśnym edukatorem oraz nauczycielem biologii w warszawskim liceum. Od lat angażuje się w działania na rzecz ochrony przyrody, ze szczególnym uwzględnieniem Puszczy Białowieskiej, którą traktuje jako ważną przestrzeń edukacji i refleksji nad relacją człowieka z naturą. Zawsze wracający do Puszczy Białowieskiej i do Arktyki.
Rozmawialiśmy o tym, co daje nam bliskość natury, dlaczego dzikość jest dla jednych fascynująca, a dla innych przerażająca i jak ważne jest, żeby umożliwić jej odkrywanie dzieciom. Również o tym, dlaczego Puszcza jest wyjątkowa i warta ochrony, dlaczego do niej wracamy, albo tak bardzo się nią „zarażamy”, czym nas uwodzi. Była mowa o radości ze spotkań z małymi i wielkimi mieszkańcami Puszczy, i o tym, że Las Brokilon z Wiedźmina, Zakazany Las z Harry’ego Pottera czy Mroczna Puszcza z Hobbita przypominają puszczę właśnie, z pewnością zaś nie las gospodarczy (pisał o tym Michał Książek).
Spotkanie trzecie – 8 listopada 2025
Bohaterami trzeciego spotkania byli: artysta malarz Daniel Gromacki (Perspektywa tożsamości) oraz „puszczańska” para – podróżniczka i dziennikarka Barbara Żukowska i fotograf przyrody Michał Jeliński (Projekt życia).
Daniel Gromacki urodził się w Hajnówce. Ukończył Wydział Artystyczny oraz Wydział Humanistyczny UMCS w Lublinie, a także Lubelską Szkołę Sztuki i Projektowania na kierunku Techniki Malarskie i Pozłotnicze. Bierze udział w licznych wystawach i plenerach malarskich, zajmując się zarówno pracą twórczą, jak i pedagogiczną. Największą malarską fascynacją artysty jest pejzaż, szczególnie podlaski. W jego obrazach można poczuć oddech pierwotnej Puszczy, doświadczyć przestrzeni pól i łąk oraz zachwycić się drewnianą architekturą podlaskiej wsi. Największym atutem jego malarstwa jest subtelne, wrażliwe operowanie barwą, które buduje niezwykły, pełen nastroju świat widziany oczami kolorysty.
Barbara Żukowska to redaktorka i dziennikarka. Przez lata prowadziła dział Adventure w magazynie „Traveler”, poświęcony ekstremalnym wyprawom, a także zajmowała się tłumaczeniami książek o tematyce górskiej, w tym himalaistycznej. W redakcji nazywana była „Baśką z lasu”. Z wykształcenia leśnik, z zamiłowania botanik i ornitolog. Po latach życia w dużym mieście wróciła na Podlasie. Jest przewodniczką turystyczną, oprowadza gości z całego świata po Puszczy Białowieskiej i Białowieskim Parku Narodowym. Z ukochanego lasu wychodzi głównie po to, by podróżować w góry i do Skandynawii. Strzela z łuku.
Michał Jeliński (ur. 1973) jest fotografem i artystą wizualnym, absolwentem Wydziału Leśnego SGGW oraz Wydziału Fotografii w Szkole Filmowej w Łodzi. Początkowo zajmował się fotografią przyrodniczą, jednak pod wpływem Mariana Schmidta zwrócił się ku fotografii ekspresyjnej, czerpiąc inspiracje m.in. z twórczości Minora White’a i Paula Caponigro. W swojej pracy wykorzystuje system strefowy tonów, rozwinięty przez Ansela Adamsa i Mariana Schmidta, pracując świadomie ze światłem i szarością. Prowadzi Pracownię Krajobrazu w Warszawskiej Szkole Fotografii i Grafiki Projektowej oraz należy do Polskiego Stowarzyszenia Fotograficznego „Ekwiwalenty”.
Po projekcji filmów rozpoczęła się rozmowa moderowana przez Alinę Pietraszek, która każdą wolną chwilę spędza w Puszczy Białowieskiej, przemierzając ją rowerem. W rozmowie Barbara Żukowska i Michał Jeliński opowiadali o swoim życiu w Białowieży – o tym, jak pewnego dnia opuścili Warszawę i zamieszkali wśród Puszczy, oraz o tym, że czują, iż dokonali najlepszego wyboru i że ich wspólny „projekt życia” jest dla nich najważniejszy. Rozmowa dotyczyła też sposobów uchwycenia Puszczy – zarówno pędzlem, jak i obiektywem – oraz tego, jak różne języki sztuki pozwalają opowiadać o jej krajobrazie i emocjach, które wywołuje.
Spotkanie czwarte – 5 grudnia 2025
Bohaterami tego spotkania byli Barbara Goralczuk (Drzewo życia) oraz João Ferro (Taniec życia i śmierci), a spotkanie moderowała Oliwia Hurley – właścicielka puszczańskiej agroturystyki, zaangażowana w akcje pomocowe Grupy Granica.
Barbara Goralczuk to poetka i pisarka, zajmująca się także astrologią. Urodziła się i mieszka w podlaskiej wsi Mokre. Puszcza Białowieska stanowi dla niej niewyczerpane źródło twórczych inspiracji oraz przestrzeń o wyjątkowo silnym „polu energetycznym”, z którego czerpie siłę do pracy twórczej. W lesie ma swoje „miejsca mocy” oraz ulubione drzewa, którym przypisuje różne jakości i znaczenia. Jest autorką książki „Nadzieja aż po horyzont”, poświęconej doświadczeniu uchodźstwa.
João Ferro jako dziecko często uciekał z lekcji nad ocean, szukając bliskości natury, dzikości i wolności. Najbardziej zapamiętał chwile spędzane w szkolnej bibliotece, gdzie odkrywał świat książek przyrodniczych. Jego fascynacja Puszczą Białowieską zaczęła się w dzieciństwie, gdy po raz pierwszy przeczytał o żubrach – wtedy wyobrażał sobie to miejsce jako rodzaj raju.
Jego droga do Puszczy była długa: był spadochroniarzem w portugalskich siłach specjalnych, pracował w ośrodku rehabilitacji wilków, następnie w korporacji w Polsce, aż w końcu porzucił dotychczasowe życie, przeprowadził się do Białowieży i został przewodnikiem. Mieszka tam wraz z żoną, malarką Barbarą Bańką, i wspólnie tworzą życie blisko Puszczy.
Tak oto opisała ten wieczór jedna z uczestniczek:
Chata Kulturalna przy Dworku Rousseau w niewielkiej wsi Świnoroje w Puszczy Białowieskiej. Piątkowy wieczór 5 grudnia 2025 roku. W przestronnym salonie wygodnie rozsiadają się przybyli goście, bohaterowie filmów, twórczyni cyklu „Czytanie Puszczy” Beata Hyży-Czołpińska oraz gospodarze domu.
W skupieniu oglądamy projekcje – kolejno film „Drzewo życia” z Barbarą Goralczuk w roli głównej, następnie „Taniec życia i śmierci” z udziałem João Ferro, Barbary Bańki oraz innych osób.
Puszcza Białowieska – a szerzej przyroda – nie jest tu jedynie tłem, lecz współbohaterem opowieści. Śledząc losy bohaterów na ekranie, zanurzamy się wraz z nimi w tkance lasu – misternie złożonej, pięknie pokazanej, a przede wszystkim będącej źródłem głębokich przeżyć i inspiracji.
Dalszy ciąg spotkania stanowiła rozmowa prowadzona przez Oliwię Hurley. Nie zabrakło pytań i refleksji, które stały się naturalnym dopełnieniem tego, co wcześniej zobaczyliśmy na ekranie.
Prawie wszyscy przybyli na spotkanie samochodami. Powrót przez Puszczę, urozmaicony widokiem przemykających dzikich zwierząt, był dodatkowym – nieplanowanym – prezentem wieczoru. (Lidia Bańka)
